ಕನಸುಗಳ ಬುಟ್ಟಿ: ಚಂಗೇರಿ ತಂದ ಬದಲಾವಣೆ

ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರಿಗೆ 48 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ. ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರು ಗೋದಿಯ ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಚಿಕಣಿ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಜುಬೈದಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೇವಾತ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಡುಗಿಯರಂತೆ ಇವರೂ ಚಿಕಣಿ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಅವರ ತಾಯಂದಿರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದೇ ಕೌಶಲ್ಯ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಯಾವತ್ತೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

“ನಾವು ಅವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನಮ್ಮ ನೆಂಟರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅಬ್ ಜಬ್ ಬಿಕನ್ ಲಗೆನ್ ತೋ ಹಮ್ ನಾ ದೇವನ್ ಫ್ರೀ ಮೇ [ಈಗ ಮಾರುತ್ತೇವೆ, ಫ್ರೀಯಾಗಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ]” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಆಸ್ಮಿನಾ ನಗುತ್ತಾರೆ.

ಇವರು ಹರ್ಯಾಣದ ನೂಹ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘಶೇರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಬೆಂಜ್‌ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ದೇಸಿ ಗೆಹುನ್‌ನ (ಸ್ಥಳೀಯ ಗೋಧಿ ಹುಲ್ಲು) ತೋಳಿನಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಚೂಪಾದ ಸೂಜಿಯಿಂದ ಐದು ಎಳೆಗಳಾಗಿ ಸೀಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದ ಒಂದು ಎಳೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತುಂಬಾ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಚಂಗೇರಿ (ಸಣ್ಣ ಬುಟ್ಟಿ) ಹೆಣೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

"ಅಗರ್ ಘರ್ ಮೇ ಮೆಹ್ಮಾನ್ ಆಗೋ ಔರ್ ಚಂಗೇರಿ ಮೇ ರೋಟಿ ಧರ್ ಕೆ ನಾ ದಿ, ತೋ ಯು ಕೆಹೆಂಗೆ ಕಿ ಆಸ್ಮಿನಾ ನೆ ಪ್ಲೇಟ್ ಮೇ ರೋಟಿ ಧರ್ ಕೆ ದಿ, ಚಂಗೇರಿ ಮೇ ನಾ ದಿ [ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಚಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ಇಟ್ಟು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಆಸ್ಮಿನಾ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಿದಳು ಎಂದು ದೂರುತ್ತಾರೆ]” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳಿದರು.

ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಚಂಗೇರಿಯನ್ನು ಹರ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ಮೇವಾತ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ನೇಯುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಗಳು, ಈದ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು.

ಚಂಗೇರಿ ಮಾಡುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಗಿಯರು ಕಲಿಯಲೇ ಬೇಕಿತ್ತು. ಮದುವೆಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ, “ಹುಡುಗಿಯ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳು ತುಂಬಾ ಚಿತ್ರಾ [ಕುಶಲೆ], ಅವಳು ಚಂಗೇರಿ, ಗುಡ್ರಿ [ಬಟ್ಟೆ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಂಬಳಿ], ಚುಲ್ಹಾ [ಮಣ್ಣಿನ ಒಲೆ] ತಯಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುತ್ತಾರೆ,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು ಒಂದು ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಸೇರಿ, ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. “ಒಬ್ಬಳು ಚಂಗೇರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಸುತ್ತ ಉಳಿದವರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಅವಳು ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು,” ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆಗ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅವರ ಸುತ್ತ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಆ ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇವೆಲ್ಲಾ ಆಗಿಹೋಗಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು. ಈಗ ಹೆಂಗಸರು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಒಟ್ಟು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ನೇಯ್ಗೆ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಆಸ್ಮಿನಾ ಅಥವಾ ಜುಬೈದಾ ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಈ ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿಲ್ಲ. “ನಮಗೆ ಚಂಗೇರಿ ಕಲಿಯುವ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರೊಟ್ಟಿ ಇಡಲು ಈಗ ಪಾತ್ರೆಗಳಿವೆ. ‘ಚಂಗೇರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ನಾವು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಓದಿದ್ದು ಯಾಕೆ?ʼ ಎಂದು ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಹಮಾರಿ ಆಜಾದ್‌ ಉಮರ್‌ ಹೈ [ನಮ್ಮದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಪ್ರಾಯ] ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹರ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರ್ಕತ್ ಎಂಬ 12 ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಸ್ಮಿನಾ ಈಗ ಈ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಕೂಡ. ನೂಹ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ 2,000 ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಿವೆ.‌

ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ನೂಹ್ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ (ನೀತಿ ಆಯೋಗ 2018).

52 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಜುಬೈದಾ ತಮ್ಮ ಅತ್ತಿಗೆ ಆಸ್ಮಿನಾ ಮತ್ತು ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು 2014 ರಲ್ಲಿ ಚಂಗೇರಿ ಮಾರಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಡ್ರಿ ಮತ್ತು ಪರದೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಜಲ್ಲಾರ್ ಎಂಬ ಕುಂಚಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಚಂಗೇರಿ 1,000 ರುಪಾಯಿಗಳಿಂದ 1,500 ರುಪಾಯಿಗಳ ನಡುವೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಯೂ, ಒಂದು ಚಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು 10 ರಿಂದ 12 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಿಂದ ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತವೆ.

ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರ ಗಂಡ ಅಬ್ದುಲ್ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಪಘಾತವಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 7,000 ರಿಂದ 10,000 ರುಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರೇ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಏಕೈಕ ಜೀವನಾಧಾರವಾದರು.

ಈ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಗೋಧಿ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. "ನಾವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧವಾದ - ನಂಬರ್ 306 ಅಥವಾ ದೇಸಿ ಗೆಹುನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕದೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈತರು ಈಗ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಬೇಗ ಮುರಿಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಜೇತ್ ಮತ್ತು ಬೈಸಾಖ್ (ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ತೆನೆಯ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಹೊಳಪು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಹಾಲು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂಬರ್ 306 ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಗೋಧಿ ತಳಿ. ಇದರ ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಎಕರೆ ಗದ್ದೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಗೋಧಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು 15,000 ರುಪಾಯಿ. ಇದರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,000 ಚಂಗೇರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

"ಚೋಮಸೇ ಕೆ ದಿನಾನ್ ಮೇ ಬನಾಯೇಂಗೆ ತೋ ಹಮಾರೆ ಹಾಥ್ ನಾ ಚಿರೆಂಗೆ [ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ನಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ]" ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮೆದುವಾಗುತ್ತವೆ, ಆಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಂತೆ ಬಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ, ಹೆಣೆಯಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ಸೀಸನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಒಣಗಿರುತ್ತವೆ, ಹರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಪಾರಿ ತಂಡವು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ 200 ಚಂಗೇರಿಗಳ ಆರ್ಡರ್ ಬಂದಿತ್ತು. ಅಷ್ಟು ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಗೋಧಿ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಅವರ ಬಳಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. "ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬಂದು ಬೆಳೆ ನಾಶವಾದ ಕಾರಣ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಕಡ್ಡಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ," ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎರಡು ರೀತಿಯ ಚಂಗೇರಿ ನೇಯ್ಗೆಗಳಿವೆ- ಚಿರುವಾ ಮತ್ತು ಆಟನ್. ಚಿರುವಾದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಎಳೆಗಳಾಗಿ ಸೀಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆಟನ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂಗೇರಿಯ ಅಡಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

"ಬೋಹೋತ್ ನಹ್ನೋ ಕಾಮ್ ಹೈ [ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ]," ಜುಬೈದಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಚಂಗೇರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ, ದಿನನಿತ್ಯ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮೇವಾತಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರಿಸುವ ಚಿನ್ನದ ಚೋಕರ್ ಹಾರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಬುಟ್ಟಿಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಖರ್ಜೂರ ಮರದ ಆಕೃತಿ, ಲೆಹರ್ (ಅಲೆಗಳ), ಮತ್ತು ಪಾನ್ (ವೀಳ್ಯದೆಲೆ) ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫಿರ್ಕಿ (ಗಾಳಿಚಕ್ರ), ರಾಯಿ ಕಾ ಫೂಲ್ (ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸ), ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಆಸ್ಮಿನಾ ಒಂದು ಚಂಗೇರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೆಣೆದಿದ್ದರು: “ಏಕ್ ರೋಟಿ ಖಾಯೇ, ದೂಸ್ರಿ ಪೇ ಹಾಥ್ ನಾ ಲಗಾಯೇ, ಔರ್ ಢಾಪ್ ಕೆ ಖಾಯೇ [ಒಂದೇ ರೊಟ್ಟಿ ತಿನ್ನಿ, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಮುಟ್ಟದೇ ಇದ್ದರೂ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿರಲಿ]”- ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾತಾಗಿದೆ.

“ನಾವು ಎಲ್ಲ ತರಹದ ಕಲಾಕಾರಿ (ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ) ಮಾಡುತ್ತೇವೆ,” ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಹೆಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಹೊಕ್ಕುಗಳು (ಸ್ಟಿಚ್) ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಎಣಿಸುತ್ತೇವೆ — ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಸಿರು ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಹೊಕ್ಕುಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಇರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಸೇರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಜುಬೈದಾ ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಮದುವೆಗಾಗಿ ತೆಗೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಏಳು ವಿಭಿನ್ನ ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಂಗೇರಿಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿವೆ. “ಅಬ್ ಸೀಖ್ ಹೀ ನಾ ರಹೀ ತೋ ಚಂಗೇರಿ ತೋ ಖತಮ್ ಹೊಂಗೀ [ಹೆಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹುಲ್ಲೇ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಚಂಗೇರಿ ಕಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಲ್ವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಪೂಕ್ರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂಗೇರಿ ಹೆಣೆಯುವುದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಮ್ಮ ಮರಿಯಂ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂಗೇರಿಗಳನ್ನೇ ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅತ್ತೆಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ! ಆದರೆ ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ, ಈ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಲೆಯಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅತ್ತೆ ಕಪೂರಿಯವರೂ ಇದೇ ಕಲೆಯನ್ನು ಅದೇ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

“ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ [ನೂಹ್] ಬಂದಾಗ, ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಚಂಗೇರಿ ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊನೆಗೆ ನಾನೂ ಶುರುಮಾಡಿದೆ,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. “ಈಗಲೂ ಹಿರಿಯ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಷ್ಟೇ ಈ ಕಲೆ ಗೊತ್ತಿರುವುದು. ಹಿಂದೂ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು, ಈ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೂರ ಹೋದರು,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.

ನೂಹ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮೇವ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನಂಬಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದವರು.

ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರಿಗೆ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳು — ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗಳನ್ನು 18ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. “ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಈಗ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಎರಡನೇ ಮಗಳು ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಸಣ್ಣ ಮಗಳು ಈಗ 11ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದು, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾಳೆ.

“ಅವಳು ಈಗ ರೋಹ್ತಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ,” ಎಂದು ಆಸ್ಮಿನಾ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗಬೇಕು, ಅಥವಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕೋಚ್ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇವರ ಕನಸು. “ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ — ಈಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಓದಿಸಲು ಮುಂದೆಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು. ನೆರೆಹೊರೆಯವರ, ನೆಂಟರ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡದೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು 12ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಇವತ್ತು ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಹುಡುಗಿಯರು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

“ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಗೊತ್ತು ಗುರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜುಬೈದಾ, ನಾನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹೆಂಗಸರು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಜನರ ಮನವೊಲಿಸಿದ್ದೆವು. ಆ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 70 ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇವತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆಸ್ಮಿನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ಶಾಲೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದಾಗ, ಅವರನ್ನು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬರ್ಕತ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಅನುಭವ ಸೇರಿದಂತೆ, ಅವರು ಈ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿರುವ ಗೌರವವೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

“ಲಾಲ್ ಬತ್ತಿ [ಕೆಂಪು ದೀಪ] ವಾಹನಗಳು ನನ್ನ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವಾಗ, ಇಡೀ ಗ್ರಾಮವೇ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತದೆ. ಈಗ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾವಂತರೂ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಭಾಗವಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಾಲಿಡುವುದೂ ‘ಗುನಾಹ್’ [ಪಾಪ] ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆಸ್ಮಿನಾ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯಿಂದ ಚಂಗೇರಿ ಹೆಣೆಯುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಯದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಕಲೆ ಮುಂದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಆಸ್ಮಿನಾ ಮತ್ತು ಜುಬೈದಾ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಇದೆ. “ಇಂದಿನ ಹುಡುಗಿಯರು ಚಂಗೇರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ನೆನಪಿನ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅದು ಕೇವಲ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಒಂದೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.

ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಮೃಣಾಲಿನಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ (MMF) ನೀಡಿದ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ